Writer’s block: Beter voorkomen dan genezen

Daar zit je dan, helemaal klaar achter jouw favoriete tekstverwerker met een verse kop koffie ernaast en een vriendelijk ochtendzonnetje erbij, in de startblokken voor een productieve dag schrijven en vervolgens… komt er totaal niets uit. Nee, dat verslag, essay of hoofdstuk dat je graag wilde schrijven, lijkt er vandaag niet in te zitten. Na urenlang naar een leeg scherm te hebben gestaard met je vingers weifelend over het koude toetsenbord, besluit je jouw pen voor nu maar even aan de wilgen te hangen. want je hebt last van een writer’s block (schrijversblok). Toch had deze hele situatie voorkomen kunnen worden, door een paar simpele stappen vooraf. Deze wil ik graag vandaag met jullie delen.

Symptoombestrijding 
Of je nu aan het werk bent voor een scriptie, artikel of roman, iedere auteur – ongeacht niveau of ervaring – krijgt wel eens te maken met een writer’s block, het tijdelijk onvermogen om te schrijven. De Amerikaanse psycholoog Susan Reynolds legt uit dat het schrijversblok een relatief modern concept is.1 Begin 19e eeuw was de Britse dichter Samuel Taylor Coleridge (1772-1834) de eerste persoon die het probleem vermeldde. Als Romanticus zocht hij naar een bovennatuurlijk verklaring voor het wegvallen van de schrijflust: zijn Muzen moesten hem wel verlaten hebben. Maar de waarheid school eerder achter zijn depressie en zware opiumverslaving.

Reynolds stelt dat we snel neigen te vergeten dat ‘schrijven’ een kunstvorm is. Het is mentaal zware arbeid die veel eist van ons cognitief denkvermogen. Als een doorsnee mens thuiskomt na een lange dag werken of studeren, heeft deze persoon geen energie meer over voor moeilijke denkprocessen. Gooi dan ook nog eens even perfectionisme, overambitieuze verwachtingen en te veel afleidingen in de mix en het is dan voor een normaal mens haast niet meer mogelijk om fatsoenlijk een letter op papier te kunnen zetten.2

Als je een writer’s block zou willen bestrijden, moet je dan ook deze hordes proberen te minimaliseren. Dat kan al door:

  • Realistische (en haalbare) doelen voor jezelf te stellen;
  • Tijd vrij te maken in jouw vaste dag- of weekplanning, die je toegewijd aan het schrijfproces gaat besteden;
  • Blijf schrijven zien als een vorm van ontspanning en neem voldoende pauzes tussendoor.

Helaas zijn deze tips vooral symptoombestrijding. Veel zelfhulpboeken en -websites houden zich hier al mee bezig, maar daarvoor ben je niet op dit blog beland. Wij willen liever een writer’s block voorkomen dan genezen.  Een goed begin blijkt hier dan ook weer het halve werk te zijn.

Bezig met het uitplotten van de laatste akte van mijn boek (foto door J. Huntjens)

Goede voorbereidingen
Maya Sapiurka, PhD-er in neurowetenschap aan de Universiteit van Californië, legt uit dat een schrijversblok in feiten beter een ‘creativiteitsblok’ genoemd kan worden. Hersenonderzoek wijst uit dat een nieuw verhaal ‘gevormd’ wordt in de frontale kwab van ons brein, in gebieden die geassocieerd worden met spraak, taal, herinneringen en associaties.3 Bij een writer’s block faalt het brein in het maken van de juiste connecties tussen deze gebieden.

Volgens Sapiurka is de beste manier om een writer’s block te voorkomen dan ook een goede planmatige aanpak en veel ervaring opdoen met het lezen van andermans werk.4 Persoonlijk heb ik gemerkt dat ik naar mate ik ouder wordt en meer ervaring opdoe met schrijven / lezen / bezig zijn met verhalen, ik ook minder last heb van een writer’s block. Waar ik als aspirerend auteur velen projecten heb moeten laten gaan door ‘een gebrek aan inspiratie’, merk ik nu dat een creatieve blokkade bij mij nagenoeg niet meer voorkomt. En de keren dat het zich nog wél voordoet, kan ik ook precies uitleggen waarom: mijn voorbereiding was te slecht. Een goed voorbeeld hiervan is mijn huidige roman Walraven, waarbij ook mijn eerste poging tot schrijven strandde door een gebrek aan planning en visie.

Mijn tips voor een goede voorbereiding zijn dan ook:

  1. Zorg voor een degelijk vooronderzoek. Bij een scriptie, onderzoeksartikel of essay ligt het natuurlijk voor de hand, want zonder je eerst goed in te lezen in het onderwerp ben je nergens. Je kunt misschien wel starten met een hoop aannames en gebakken lucht, maar voor je het weet loop je vast door een gebrek aan kennis. Voor romans en novelles geldt nagenoeg hetzelfde: lees boeken van schrijvers die je interessant vindt – zowel binnen als buiten jouw genre – om een gevoel te krijgen voor het verhaal wat je wilt gaan vertellen. Hier leer je veel van, zowel inhoudelijk als verhaaltechnisch.
  2. Maak gebruik van ‘plotting’. Voordat je ook maar één letter op papier hebt gezet, moet je al voor jezelf scherp hebben hoe jouw narratief gaat lopen. Dit kun je doen door een soort van samenvatting (ook wel ‘synopsis’ of ‘abstract’ genoemd) uit te schrijven of door het plot schematisch uit te werken. Ikzelf werk graag met gedachtespinnen en oorzaak-gevolg-schema’s om dit te doen (zie foto), zodat ik de connecties binnen mijn narratief snel scherp heb. Dit is ook de ideale methode om fouten in de gedachtegang te ontdekken en bij tijds te kunnen corrigeren.
  3. Werk alle achtergrondinformatie uit. Ongeacht of je fictie of non-fictie schrijft, is het een vereiste dat je vooraf glashelder hebt wie jouw personages zijn en wat jouw decor gaat vormen. Besef dat niet alle informatie direct relevant hoeft te zijn voor jouw plot – George R.R. Martin en J.R.R. Tolkien hadden complete werelden met eeuwen vol geschiedenis uitgewerkt voordat zij begonnen. Details zorgen dat ‘het universum’ geloofwaardig blijft en het plot diepgang kent. Zelfs als het verhaal in ‘onze wereld’ afspeelt, zul je veel werk moeten steken in jouw achtergronden: Hoe zien jouw hoofdrolspelers er uit? Wat zijn hun dromen / angsten? Wat is hun kijk op de maatschappij? Zorg dat je deze informatie ten allen tijden ter referentie bij de hand houdt en het plot hiermee afstemt. In mijn eigen werk maak ik gebruik van Excel-sheets met alle informatie over mijn personages en belangrijke locaties, zodat ik dit makkelijk in de gaten kan houden.
  4. Breng structuur aan. Zodra het raamwerk van jouw verhaal staat, kun je proberen een indeling te maken in hoofdstukken, paragrafen, aktes of secties. Zelfs bij een relatief kort stuk, zoals een essay, is het al van belang om te weten in welke alinea je welk punt wilt maken. Het betoog of narratief wordt alleen maar sterker wanneer de structuur logisch is. Zodra jouw werk groter wordt, groeit het belang van structuur alleen maar exponentieel, dus werk dit van tevoren uit.
  5. Maak een realistische planning. Op het moment dat jouw plot een structuur heeft gekregen, kun je een tijdsplanning maken. Vooral wanneer je werkt met een deadline is dit essentieel. Zorg dat je op vaste, regelmatige momenten aan bepaalde hoofdstukken of deelelementen van jouw verhaal kan werken, maar zorg wel dat je hierin realistisch blijft. Beul jezelf vooral niet te veel af en gun jezelf pauzes, want anders verlies je de motivatie om verder te werken.
  6. Werk vooral door. Probeer zoveel mogelijk aan een stuk door te werken volgens jouw planning en zorg eerst dat de ‘first draft’ zo snel als mogelijk afkomt. Jouw voorbereide plot en uitgewerkte achtergrondinformatie zouden je daarmee het beste moeten helpen, omdat ze vanaf het begin af aan al een duidelijk beeld schetsen van het verhaal wat je wilt vertellen. Dit is jouw leidraad.
  7. Wees niet te streng voor jezelf en blijf flexibel. Als je tijdens het schrijfproces er achter komt, dat een bepaald idee dat je eerder geplot hebt gewoon niet lekker loopt, ben dan bereid om een stap terug te zetten en een deel van het verhaal opnieuw te plotten. Als je dit niet doet, is de kans groot dat jouw schrijfproces ergens halverwege alsnog gaat vastlopen. In mijn huidige werk heb ik ongeveer vijf aktes en bij het begin van iedere nieuwe akte neem ik de tijd om mijn plot bij te sturen na gelang de nieuwste ontwikkelingen in mijn narratief. Wees hierin eerlijk tegenover jezelf, want het ‘eerste idee’ is lang niet altijd het ‘beste idee’ en soms moet je gewoon dingen schrappen of bijschaven om het geheel beter te maken.

Hopelijk kunnen jullie wat met deze tips en ervaringen. Ik weet dat deze realisaties voor mij heel erg nuttig zijn gebleken en als ik de tijd kon terugdraaien had de jongere ik, dit graag allemaal eerder willen weten – dat had mij veel frustraties bespaard. Mochten er nog vragen zijn over ‘plotting’ of het omgaan met een ‘writer’s block’, laat dan gerust een comment achter onder dit artikel. Veel succes met schrijven!

Meer weten over mijn roman ‘Wijsheid, Woede & Walraven’? Lees dan ook deze artikelen.

  1. S. Reynolds, ‘Five reason you’re experiencing writer’s block’, in Psychology Today (28 oktober 2015)
  2. Ibidem
  3. M. Sapiurka, ‘Coming up blank: the science of a writer’s block’, in The Conversation (18 oktober 2015)
  4. Ibidem

2 reacties

  1. Jeff, ik vind het briljant hoe je dit artikel een wetenschappelijke insteek weet te geven. Dank je!

    Ik zeg het omdat het in eerste instantie niet lijkt op een artikel waar APA-bronvermelding voor nodig is.

    P.S. wanneer gaan we weer bieren?

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.