Hemelvaart en Pinksteren: Waarom vieren we dat nog?

Hemelvaart en Pinksteren staan de laatste jaren op losse schroeven. Het zijn christelijke feestdagen die voor onze seculiere samenleving steeds minder zijn gaan betekenen en vooral gebruikt worden voor festivals, dagjes weg en bezoekjes aan de woonboulevard. D66 pleit al jaren voor het afschaffen van Hemelvaartsdag en Tweede Pinksterdag als verplichte vrije dagen en zou graag zien dat deze vervangen worden door dagen van nationaal belang, zoals de geboortedag van Willem van Oranje (24 april) of de dag de Grondwet van 1848 in werking trad (3 november).1 Anderen suggereren zelfs dat we de dag beter kunnen vervangen met het Suikerfeest.2 Daarom vragen we ons vandaag af: Wat vieren we nu eigenlijk? En is het nog relevant voor modern Nederland?

Een vervolg op Pasen
EO-presentator Arie Boomsma klaagde vorig jaar steen en been dat niet veel Nederlanders nog de betekenis van Hemelvaart en Pinksteren kennen. Hij legde uit dat we tijdens deze twee feesten vieren dat Jezus de aarde verlaten heeft (Hemelvaart) en dat de Heilige Geest is uitgestort (Pinksteren).3 Maar voor diegene die alleen vaag bekend zijn met het Paasverhaal, is dit nog allemaal te veel christenjargon. Laten we het meer context geven.

Christenen geloven dat Jezus op Goede Vrijdag gestorven is aan het kruis, om drie dagen later op Paaszondag ter herrijzen uit de dood.4 Hierbij is het belangrijk om op te merken dat het gaat om een gehele lichamelijke wederopstanding, waarna hij zijn apostelen meerdere malen in levende lijve nog bezocht zou hebben. Volgens de evangelist Lucas zou op Hemelvaartsdag, de 40e dag na Pasen, het lichaam van Jezus alsnog naar de hemel zijn gestegen.5 De apostelen waren natuurlijk zeer bedroefd om dit feit en waren in diepe rouw om het verlies van hun leermeester, maar tien dagen later werden zijn geïnspireerd door de Heilige Geest om Jezus’ werk op aarde voort te zetten.6 Dit vieren we met Pinksteren.

De hemelvaart van Jezus door de Amerikaanse schilder John Singleton Copley uit 1775 (bron: ABC Gallery)

Problematische basis
Een groot theologisch probleem waar de christelijke gemeenschap mee worstelt, is het feit dat drie van de vier evangelisten hun relaas staken vlak na de wederopstanding.7 Er is dus weinig Bijbelse basis voor Hemelvaart en Pinksteren. Alleen Lucas benoemt de gebeurtenissen die aan de basis staan voor de twee feesten.8 Zo’n 35% van Lucas’ tekst is inhoudelijk uniek voor zijn evangelie. Dat is in verhouding veel meer dan bij Marcus en Mattheus.9 Het feit dat de Heilige Geest met Pinksteren neer zou dalen wordt dan ook door verschillende christelijke stromingen betwist.

“Wie is deze Heilige Geest eigenlijk? Is dit Jezus?” vraagt u zich wellicht af. Welnu, de Heilige Geest wordt traditioneel door de Katholieke Kerk uitgelegd als een aspect van God zelf. In deze overtuiging bestaat God uit een Heilige Drie-eenheid: God de Vader, God de Zoon (Jezus) en de Heilige Geest. Deze drie aspecten zijn verschillende verschijningsvormen van de ene christelijke God. Deze leer is in de vroege kerk echter lange tijd onderwerp van debat geweest en werd pas in de 2e of 3e eeuw na Christus erkent als canon.10 Enkele protestants-christelijke stromingen, zoals de Jehovah’s Getuigen, de mormonen en Unitariërs, verwerpen dan ook het idee als de reinste ketterij en zelfs de islam verwijt het christendom van polytheïstische trekjes.

Weinig redenen voor een feestje
Met deze twist in het achterhoofd zullen ook eens gaan kijken naar de statistieken. Uit het laatste onderzoek naar dit onderwerp door het Centraal Bureau voor Statistiek komt naar voren dat anno 2014 slechts 40,2% van de Nederlandse bevolking zich nog identificeerde als christen. Ruim driekwart van onze bevolking (76,6%) gaat zelfs zelden tot nooit naar de kerk.11 In een vergelijkbaar onderzoek door de EO uit 2016, wordt dit getal zelfs op 82% gelegd. Volgens de protestants-christelijke omroep ziet een ruime meerderheid van de bevolking (58%) zichzelf als ongelovig.12

Met deze verbluffende cijfers is het warempel een raadsel waarom Nederland nog zo stevig vast wilt houden aan christelijke feestdagen in het algemeen. Zeker als het gaat om feesten, die nog niet eens door alle denominaties gedragen worden. Misschien wordt heel niet-christelijk Nederland (en daarmee de meerheid van onze bevolking) een plezier gedaan als de komende regering deze feestdagen nog eens goed onder de loep neemt. Het is dan wellicht ook een slim idee om te gaan kijken naar alternatieven die ons land bijeenbrengen in plaats van verdelen. Wie weet hoe deze bal gaat rollen als D66 straks inderdaad regeringspartij wordt. We houden het in de gaten.

Meer weten over de geschiedenis van feestdagen? Lees ook deze artikelen.

  1. P. van der Vlis, ‘Maak een einde aan die eindeloze meivakantie’, in NRC (1 juni 2012)
  2. C. Anbeek, e.a., ‘Ruil Tweede Pinksterdag in voor Suikerfeest’, in NRC (31 mei 2017)
  3. Via arieboomsma.nl (15 mei 2016)
  4. Matheus 28, Marcus 16, Lucas 24 en Johannes 20, Nieuwe Testament
  5. Lucas 24, Nieuwe Testament
  6. Lucas, ‘Handelingen 2’, Nieuwe Testament
  7. Matheus 28, Johannes 21 en Marcus 16, Nieuwe Testament
  8. Lucas 24 en Lucas, ‘Handelingen 1 en 2’, Nieuwe Testament
  9. L.T. Johnson, The New Testament: A Very Short Introduction (Oxford 2010)
  10. F. Dünzl, A Brief History of the Doctrine of the Trinity in the Early Church (Londen 2017), p. I-XI
  11. H. Smeets, e.a., Religieuze betrokkenheid van bevolkingsgroepen, 2010-2014 (CBS 2015)
  12. K. Baas, ‘Onderzoek: Nederland is God kwijt geraakt’uit Dossier: Secularisatie (EO) (13 maart 2016)

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *