4 uitvindingen die wij te danken hebben aan de Romeinen

Het is meer dan 1500 jaar geleden sinds de val van het Romeinse Rijk en het is misschien daarom zo ontzettend moeilijk om voor te stellen hoe groot de impact van haar beschaving is geweest op onze moderne tijd. Daarom bespreken we vandaag vier alledaagse zaken (met Romeinse cijfers natuurlijk), die uitgevonden zijn door de Romeinen.

I. Water en riolering
Het is een ongeschreven regel, dat op een plek waar veel mensen bij elkaar komen, er veel afval zal worden geproduceerd. Het oude Rome was hier geen uitzondering op. In een tijd waarin transport en communicatie nog vrij langzaam verliepen, wilden iedereen zo dicht mogelijk bij het centrum leven. Dit resulteerde in een grote bevolkingsconcentratie in de stedelijke kernen, waarin veel Romeinse burgers in grote appartementenblokken samenleefden. Architecten kregen toen de uitdaging om deze situatie leefbaar te maken. De primaire bron van water in de stad. de rivier de Tiber, leverde namelijk onvoldoende vers water om de bevolking op een gezonde manier te kunnen onderhouden. Mensen kunnen immers niet drinken uit hetzelfde water waarin zij hun uitwerpselen en afval dumpen, zonder ernstig ziek te worden.

Als reactie op de watervervuiling werd vanaf de 3e eeuw voor Christus Rome voorzien van aquaducten om vers (drink)water uit de omliggende heuvels aan te voeren richting de stad. Tevens werd er een afwateringsnetwerk (Cloaca Maxima) aangelegd om het vuile water weer weg te voeren richting de Tiber. Het water van publieke toiletten, badhuizen, paleizen en fonteinen kwam allemaal samen in deze riolering. Het systeem was geenszins perfect naar moderne standaarden, maar het heeft tot het aanbreken van de 19e eeuw geen gelijken meer gekend.1

Ruïne van een publiek toilet uit de 2e eeuw na Christus. (foto door Fr. Lawrence Lew)

II. Kalender
De eerste boerensamenlevingen in Mesopotamië maakten al gebruik van kalenders, om de cyclus van de seizoenen bij te kunnen houden. Voor het succesvol zaaien en oogsten van de gewassen was het noodzakelijk om deze juist in kaart te brengen. De vroege kalendersystemen baseerden zich echter voornamelijk op de omloop van de maan, waardoor deze met de tijd steeds meer ongelijk ging lopen met het feitelijke zonnejaar. De maankalender werd daardoor onbruikbaar voor zijn oorspronkelijke functie. De Romeinen, die als grote voorstanders van orde en regelmaat deze chaos niet langer dulden, probeerden dit probleem op te vangen door een aantal drastische hervormingen van hun kalendersysteem, waarbij het zonnejaar centraal kwam te staan.

Het was uiteindelijk Julius Caesar (100-44 v. Chr.) die rond het jaar 46 voor Christus zijn Juliaanse Kalender invoerde, die nog steeds aan de basis staat van de Gregoriaanse Kalender, die we vandaag de dag gebruiken.2 (Meer hierover, lees je in dit artikel)

Reconstructie van oude Romeinse weg (bron: Heemkundevereniging De Bongard)

III. Wegen, bogen en beton
Oorlogsvoering is altijd een belangrijk motor voor ontwikkeling gebleken, zo ook bij de Romeinen. De kern van het Romeinse legion bestond uit zware infanterie die lange afstanden moest kunnen marcheren om ergens te komen. Om dit te bewerkstelligen hebben de Romeinen gigantische infrastructurele werken gerealiseerd door de aanleg van een uitgebreid netwerk aan wegen en bruggen door hun hele rijk. Deze ‘snelwegen’ waren soms geplaveid en soms van grind, maar werden elk goed onderhouden omdat zij essentieel waren voor het leger en de handel.3 Het overspannen van rivieren en valleien vroeg om nieuwe innovatie op het gebied van bruggenbouw, zoals de introductie van de Romeinse boog en beton.4

Ook in onze streken kwamen deze Romeinse wegen voor. Omstreeks het begin van onze jaartelling werden de oorspronkelijk Keltische handelsroutes verhard tot hoofdwegen van het Romeinse Rijk. De bekendste hiervan is de Via Belgica, een hoofdweg van 400 km tussen Keulen en Boulogne. Deze weg was niet alleen van belang voor de internationale handel, maar speelde ook een grote rol in de verdediging van de noordgrens van het Rijk.5 (Meer hierover vind je op de website www.viabelgica.nl)

Kaart van de Via Belgica, van Boulogne tot Keulen, met een klein stuk ingezoomd op het Nederlandse deel door Zuid-Limburg (bron: ARchaeology Blog ANNotations)

IV. Kranten
Hoewel papier nog lang niet uitgevonden was, kenden de Romeinen wel al een dagelijks nieuwsoverzicht, genaamd de Acta Diurna (vrij vertaald: ‘de dagelijkse gebeurtenissen’).6 Vanaf het jaar 59 voor Christus vermeldde de Acta iedere dag de belangrijkste gebeurtenissen in het Rijk aan het grote publiek op stenen tabletten. De inhoud varieerde van politieke ontwikkelingen tot verslagen op het gebied van oorlog en handel. In het begin was de Acta slechts voor een beperkte groep toegankelijk, maar nog geen eeuw later (27 n. Chr.) werd dit publieke verslag voor iedereen beschikbaar, zelfs ver buiten Rome zelf, en kwam het onder de redactie te staan van een speciale ambtenaar in dienst van de Romeinse keizer. Daarmee was de Acta Diurna zowel het prototype van ons moderne dagblad, als een van de eerste bekende bronnen van propaganda.

Eind deze maand is alweer de 4e editie van de Nationale Romeinenweek: van 29 april t/m 7 mei. Meer artikelen lezen over de Romeinse Tijd? Bekijk deze pagina.

  1. R. D. Hansen, ‘Water and wastewater systems in Imperial Rome’, via waterhistory.org
  2. N.S. Gill, ‘Ancient Calendar: The Ancient, Julian, & Gregorian Calendar, and Names of the Days of the Week’, via About Education (19 februari 2016)
  3. L. Thompson, ‘Roman Roads’, in History Today, vol. 47, nr. 2 (februari 1997)
  4. D. Moore, ‘The Riddle of Ancient Roman Concrete’, in The Spillway (1999)
  5. P. van der Heijden, Romeinse wegen in Nederland (Utrecht 2016)
  6. Zie ‘Acta: ancient Roman publication’, in Encylopedia Britannica

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *